مقاله حاضر به منظور برررسی روند تغییرات تنوع و تراکم پرندگان آبزی و کنارآبزی مهاجر زمستان گذران در تالاب بین المللی انزلی و چهار بخش آن (مرکزی، شرقی، غربی و سیاه کشیم)، بر اساس آمار سرشماری نیمه زمستانه یک دوره 8 ساله (1384-1385 و 1387-1392) ارائه شده است. در طول دوره 8 ساله مورد بررسی، 70 گونه پرنده آبزی و کنارآبزی در تالاب انزلی شناسایی گردید. بیش ترین جمعیت در سال 1392 و کم ترین جمعیت در سال 1384 به ترتیب با جمعیت 125427 قطعه و 68953 قطعه شمارش شد. مرغابیان (Anatidae) با 19 گونه بیش ترین تعداد را در بین تیره ها دارا بودند و به طور میانگین 65.99±6.52 درصد از کل جمعیت پرندگان مهاجر متعلق به پرندگان این تیره بود. بیش ترین غنای گونه ای بر اساس شاخص مارگالف در آبچلیکیان و بر اساس شاخص منهنیک در کشیمیان مشاهده شد. بیشترین تنوع گونه ای بر اساس شاخص شانون-وینر و عکس شاخص سیمسون در مرغابیان و بیش ترین مقدار یکنواختی گونه ای نیز بر اساس شاخص پیلو و شاخص سیمسون در باکلانیان مشاهده گردید. بخش مرکزی تالاب انزلی در همه سال ها بیش ترین تنوع و تعداد را دارا بود و بیش ترین شباهت بر اساس شاخص موریستا و آزمون PCA نیز در بین بخش مرکزی و شرقی مشاهده گردید. این بررسی نشان می دهد علیرغم تهدیدات و مشکلات تالاب انزلی در سال های اخیر، تغییرات تنوع و جمعیت پرندگان آبزی و کنار آبزی با توجه به شرایط دمایی هوا همواره در نوسان بوده است.

به منظور بررسی روند تغییر شاخص های تنوع گونه ای پرندگان آبزی و کنارآبزی زمستان گذران در دریاچه چغاخور، داده های سرشماری نیمه زمستانه انجام گرفته توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری در سال های 1373، 1378، 1383، 1388 و 1393 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. شاخص های تنوع شانون-وینر، سیمپسون، غنای گونه ای مارگالف و یکنواختی سیمپسون در سال های مورد مطالعه برای گونه های آبزی و کنارآبزی در دریاچه چغاخور محاسبه گردید. بیش ترین و کم ترین مقدار شاخص تنوع شانون به ترتیب در سال 1378 (4/61) و 1388 (4/39) مشخص گردید. ازنظر شاخص تنوع سیمپسون بیش ترین مقدار در سال های 1373، 1378 و 1383 (0/96) و کم ترین مقدار 1388 و 1393 (0/95) تعیین گردید. ازنظر غنای گونه ای مارگالف بیش ترین و کم ترین غنای گونه ای به ترتیب سال 2005 (2/86) و 2015 (2/23) مشخص گردید. از نظر شاخص یکنواختی سیمپسون بیش ترین و کم ترین یکنواختی در دریاچه چغاخور به ترتیب سال های 1995 و 2005 (0/89) و سال 2010 (0/86) تعیین گردید. تعداد گونه های آبزی نسبت به گونه های کنارآبزی بیش تر بود. هم چنین فراوانی پرندگان آبزی نسبت به کنارآبزی نیز بیش تر بود.

این تحقیق از مهرماه 1378 تا فروردین ماه 1379 در تالاب های بین المللی سلکه و سیاه کشیم (کلاس اسپند) که بخشی از تالاب انزلی هستند، انجام شد. مساحت منطقه مورد بررسی در تالاب سلکه 78 و در تالاب اسپند 45 هکتار بود. در تالاب سلکه 57 گونه و در تالاب اسپند 39 گونه پرنده شناسایی شد. در تالاب سلکه به طور متوسط ماهانه 5021 و در تالاب اسپند 2695 پرنده آبزی و کنارآبزی شمارش شد. تراکم متوسط پرنده در سلکه 64 پرنده و در اسپند 60 پرنده در هکتار بود. در طول بررسی در هر دو منطقه، خوتکا Anas crecca گونه غالب بود. جمعیت عمده منطقه سلکه را مهاجران آبزی و کنارآبزی پاییزه، بهاره و زمستانه و منطقه اسپند را مهاجران زمستانه تشکیل می دادند. تالاب بین المللی سلکه از نظر تعداد گونه، تعداد پرنده، غنای گونه ای منهینیک، تنوع گونه ای سیمپسون و شانون - وینر و یکنواختی سیمپسون و شانون - وینر دارای مقادیر بیشتر بود. زیستگاه اسپند تنها از نظر غنای مارگالف و شاخص غالبیت سیمپسون دارای میزان عددی بیشتر بود که این امر اهمیت بیشتر زیستگاه سلکه را نسبت به اهمیت تالاب اسپند برای حفاظت پرندگان آبزی و کنارآبزی بیان می کند.

به منظور مشخص کردن تنوع پرندگان آبزی و کنارآبزی زمستان-گذران در تالاب های آلاگل، آلماگل، آجی گل و گمیشان واقع در استان گلستان مذکور داده های سرشماری پرندگان در سال های 1385-1381، جمع آوری شده توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان گلستان، مورد تحلیل قرار گرفت. غنای گونه ای، فراوانی گونه ها، شاخص های تنوع گونه ای و تراکم پرندگان برای هر یک از تالاب ها محاسبه و با یکدیگر مقایسه گردید. بیشترین تعداد و فراوانی گونه ها مربوط به تالاب گمیشان (141858 قطعه پرنده از 87 گونه) و کمترین آن مربوط به تالاب آجی گل (485 قطعه پرنده از 34 گونه) بود. در همه تالاب های مورد مطالعه تعداد گونه و فراوانی پرنده های آبزی بیشتر از کنارآبزی بود. تالاب گمیشان از نظر غنای گونه ای استاندارد شده (Rarified species richness) و تنوع گونه ای شانون ـ وینر، بالاترین امتیاز را داشت ولی بیشترین مقدار غالبیت گونه ای سیمپسون و یکنواختی گونه ای کامارگو و سیمپسون مربوط به تالاب آجی گل بود. از نظر تراکم، تالاب آلماگل بیشترین تراکم پرندگان را در واحد سطح داشت. تالاب های آلاگل و گمیشان بیشترین شباهت را از نظر ترکیب گونه ای پرندگان نشان دادند، در حالی که تالاب های آلماگل و آجی گل از این نظر کمترین شباهت را داشتند .

به منظور بررسی روند تغییر شاخص های تنوع و تراکم پرندگان آبزی و کنارآبزی زمستان گذران در تالاب های هور العظیم و شادگان، داده های سرشماری های نیمه زمستانه انجام گرفته توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان در دوره 1388-1385، مورد تحلیل قرار گرفت. شاخص های تنوع سیمپسون، شانون-وینر، غنای گونه ای مارگالف و منهینک، یکنواختی گونه ای سیمپسون و کامارگو و تراکم در سال های مختلف برای گونه های آبزی و کنارآبزی در هر تالاب محاسبه و سپس مقایسه گردید. بیشترین و کمترین مقدار شاخص تنوع سیمسپون در تالاب هورالعظیم به ترتیب در سال های 86 و 88، 0.810 و 0.416 و در تالاب نیز شادگان در سال های 87 و 88، 0.908 و 0.878 مشخص گردید. از نظر شاخص یکنواختی سیمپسون بیشترین و کمترین یکنواختی در تالاب هورالعظیم به ترتیب در سال های 86 و 87، 0.146 و 0.063 و برای تالاب شادگان نیز در سال های 86 و 88، 0.290 و 0.178 تعیین گردید. بیشینه و کمینه تراکم (قطعه در هکتار) در دوره بررسی در تالاب هورالعظیم به ترتیب به سال های 86 و 88، 9.52 و 0.17 و در تالاب شادگان نیز به سال های 86 و 87 با 3.99 و 0.15 اختصاص داشت با این حال روند کاهشی در تالاب هورالعظیم محسوس تر از شادگان بود. تعداد گونه های کنارآبزی در هر دو تالاب همواره بیشتر از گونه های آبزی بود (به جز سال 86 در هورالعظیم)، اما فراوانی پرندگان آبزی همواره بیشتر از کنارآبزیان بوده است. به نظر می رسد تالاب های هور العظیم و شادگان از نظر مهیا کردن منابع تغذیه ای برای گونه های آبزی، قابلیت بهتر و بیشتری داشته اند و این مساله نیز با مشاهده بیشتر فراوانی پرندگان آبزی نسبت به گونه های کنارآبزی در هر دو تالاب نمود پیدا کرده است. به نظر می رسد نیز شرایط بهتر برای پرندگان مهارجر به تالاب شادگان اختصاص داشته باشد که هم فراوانی آبزیان و کنار آبزیان بیشتری داشته است.

زمینه و هدف: تالاب بین المللی میانکاله واقع در استان مازندران، از نظر مدیریت منابع آب و نیز حفظ اکوسیستم های منحصربفرد و تنوع زیستی دارای اهمیت بالایی است. در این مطالعه به تعیین نیاز آب زیست محیطی آن پرداخته شده است.روش بررسی: دو منبع مهم تغذیه تالاب میانکاله در حوضه بالادست آن شامل رودخانه های سیاه آب و غاز محله جهت تعیین نیاز آب زیست محیطی انتخاب شدند. در ابتدا با استفاده از روش منحنی تداوم جریان (روش هیدرولوژیکی)، جریان زیست محیطی رودخانه های مذکور تعیین گردید. سپس با استفاده از روش جامع به بررسی فراوانی جمعیت گونه های پرندگان آبزی و کنارآبزی و میزان وابستگی آنها به آب پرداخته شد. از تلفیق این دو روش نیاز آب زیست محیطی تالاب در محل ورودی رودخانه های تغذیه کننده آن برآورد شد.یافته ها: نتایج به دست آمده نشان می دهد حداقل دبی ورودی از رودخانه های سیاه آب و غاز محله به تالاب میانکاله با استفاده از روش منحنی تداوم جریان، به ترتیب 0.578 و 0.054 مترمکعب بر ثانیه باید باشد. همچنین با در نظر گرفتن پرندگان آبزی و کنارآبزی در روش جامع، حداقل دبی جریان ورودی به تالاب، از رودخانه سیاه آب 2.163 مترمکعب بر ثانیه و از رودخانه غاز محله 0.099 مترمکعب بر ثانیه می باشد.نتیجه گیری: با تامین حداقل دبی ورودی رودخانه های سیاه آب و غاز محله به تالاب میانکاله، می توان تالاب را در شرایط مناسب (Q75) نگه داشت. همچنین درمناطق مذکور با تامین حداقل دبی ورودی به ترتیب به میزان 0.325 و 0.015 مترمکعب بر ثانیه تالاب در شرایط نسبتا مناسب (Q90) حفظ می شود.